De belasting wordt geheven over de waarde in het economisch verkeer, maar ten minste over de koopsom. De tool gebruikt dus het hoogste van koopsom en waarde, plus de gekapitaliseerde canon bij erfpacht. Elke koper betaalt over zijn eigen aandeel. Wettelijk is elke koper een afzonderlijke verkrijger, dus de draagplicht volgt het aandeel. Als de kopers onderling iets anders afspreken, staat dat los van de heffing.
Per koper is 0% mogelijk als die koper 18 jaar of ouder en jonger dan 35 is op de dag van de akte (dus 18 t/m 34 jaar). De koper mag de vrijstelling niet eerder hebben gebruikt en moet de woning duurzaam als hoofdverblijf gaan gebruiken. Daarnaast moet de waarde van de hele woning (niet het aandeel) binnen de grens blijven: € 555.000 in 2026, voorstel 2027 € 615.000. Dat is een harde grens: één euro erboven betekent 2% over het hele aandeel. Wie alleen aan de voorwaarden voldoet, krijgt de vrijstelling voor zijn eigen aandeel. De andere koper betaalt 2% of 8%. Een koper kan ook kiezen voor 2% en de vrijstelling bewaren voor later.
Bij een nieuwbouwwoning waarover btw wordt betaald, geldt de samenloopvrijstelling (art. 15 lid 1 onderdeel a Wet BRV). Er is dan meestal geen overdrachtsbelasting verschuldigd. Vul alleen een deel in als er wel OVB wordt geheven, bijvoorbeeld over grond die u zonder btw koopt.
De te betalen overdrachtsbelasting wordt per koper naar beneden afgerond op hele euro's. De oude afronding van de maatstaf op € 50 is per 1-3-2023 vervallen. Bron: Besluit van 9 januari 2023, nr. 2023-1, Stcrt. 2023, 1102. Volgens de toelichting geldt de afronding op hele euro's naar beneden, net als bij andere belastingmiddelen.
Bronnen: Wet op belastingen van rechtsverkeer art. 9, 14 en 15 (wetten.overheid.nl) · Belastingdienst, "Wanneer kunt u de startersvrijstelling krijgen" (belastingdienst.nl), met het voorbeeld van twee kopers van een woning van € 600.000 · Rijksoverheid, vrijstelling overdrachtsbelasting (rijksoverheid.nl) · Tarieven 2026 en 7% in 2027: SRA, jan. en sep. 2026 (sra.nl) · Afronding: Stcrt. 2023, 1102.